Hipofiz
Hipofiz Adenomu Nedir?
Hipofiz, beyin tabanında görme sinirlerinin hemen altında, her iki şah damarının arasında ve orta hatta burun sinüslerinin üzerinde bulunan ve yaklaşık bir bezelye büyüklüğünde olan hayati bir organdır. Kanlanması nedeniyle beyin içindeki özel parçalardan biridir ve vücuttaki hormon kontrolünü sağlar. Hipofiz iki ana parçadan oluşur: ön lob (adenohipofiz) ve arka lob (nörohipofiz). Her lob farklı hormonlar salgılayarak büyüme, metabolizma, üreme fonksiyonları, stres yanıtı ve sıvı dengesi gibi temel süreçleri kontrol eder.
Ön hipofiz; büyüme hormonu (GH), tiroit uyarıcı hormon (TSH), kortizol uyarıcı hormon (ACTH), prolaktin (emzirme hormonu) ve cinsel fonksiyonların düzenlenmesini sağlayan folikül uyarıcı hormon (FSH) ve luteinize edici hormon (LH) üretir. Arka hipofiz ise beyinde üretilen oksitosin (doğum kasılmaları ve orgazm) ve vücutta su tutmayı sağlayan vazopressin (ADH) hormonlarını depolar ve salgılar. Bu bölgede ortaya çıkan tümörlere hipofiz adenomu denir.
Hipofiz Adenomu Nasıl Oluşur?
Hipofiz adenomlarının oluşum nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik ve moleküler düzeydeki bazı değişikliklerin bu süreçte rol oynadığı düşünülmektedir. Hipofiz dokusu içindeki normal hücrelerin kontrolsüz çoğalması sonucu adenomlar gelişir. Adenom oluşumunda bazı genetik faktörler önemli rol oynar. Çevresel faktörlerin hipofiz adenomu oluşumundaki rolü henüz net değildir. Ancak radyasyona maruz kalma gibi bazı dış etkenlerin riski artırabileceği düşünülmektedir. Hipofiz adenomları genellikle tek bir hücreden köken alır ve yavaş büyüme eğilimi gösterir. Bu tümörlerin büyüme hızı ve hormon salgılama özellikleri, oluşum sürecindeki moleküler değişikliklere bağlı olarak farklılık gösterebilir.
Hipofiz Adenomu Belirtileri Nelerdir?
Hipofiz adenomlarının belirtileri, tümörün büyüklüğüne, hormon salgılayıp salgılamadığına ve çevre dokulara baskı yapıp yapmadığına göre değişir.
PROLAKTİNOMA (Prolaktin hormonu fazlalığı): Kadınlarda adet düzensizliği veya adet kesilmesi, memelerden süt gelmesi (galaktore), kısırlık ve erkeklerde cinsel isteksizlik, erektil disfonksiyon, meme büyümesi (jinekomasti).
BÜYÜME HORMONU (GH) FAZLALIĞI (Akromegali, Gigantizm): Yetişkinlerde el-ayak büyümesi, dil büyümesi, yüz hatlarında kabalaşma, aşırı terleme. Çocuklarda aşırı boy uzaması (devlik).
ACTH FAZLALIĞI (Cushing Hastalığı): Yüzde yuvarlaklaşma (“ay yüz”), karın yağlanması, ciltte mor çatlaklar, yüksek tansiyon, kemik erimesi.
TSH FAZLALIĞI (Hipertiroidi): Çarpıntı, kilo kaybı, sinirlilik, aşırı terleme.
Kitle etkisine bağlı olarak baş ağrısı, görme problemleri, halsizlik, tiroit hormon eksikliği (üşüme, kabızlık), kortizol düşüklüğü (tansiyon düşmesi), cinsel istek azalması olabilir.
Eğer hipofizer apopleksi denen tümör içine kanama durumu gelişirse ani şiddetli baş ağrısı, görme kaybı, bilinç değişiklikleri olabilir ve bu durum acil ameliyat gerektirir.